Lees:
'Omdat ik door Christus gegrepen ben!'
Het onwaarschijnlijke levensverhaal van een Farizeeër
Op 28 juni 2008 is op gezag van paus Benedictus XVI het Paulusjaar begonnen. De paus gaat ervan uit dat Paulus in het jaar 8 van de christelijke jaartelling geboren is. En dat is dus tweeduizend jaar geleden. Een jaar lang, tot 28 juni 2009, staat deze merkwaardige apostel in de kijker, een apostel die zichzelf een ‘misbaksel’ noemt als hij zich vergelijkt met de andere apostelen, die Jezus van nabij hebben gekend (1 Korinte 15:8).
WIE WAS PAULUS?
Een intrigerende persoonlijkheid, dat is zeker. Een man met een geweldig redenaarstalent, en tegelijkertijd een vat vol emotie. Een uitstekende kenner van de Bijbelse geschriften – ons ‘Oude Testament’ –, maar ook zeer creatief in de interpretatie daarvan. Voor de een is Paulus de grondlegger van het christendom zoals het zich in de eerste en tweede eeuw ontwikkeld heeft, voor anderen is hij een verrader van de oorspronkelijke boodschap van Jezus. Voor sommigen is hij de ‘eerste theoloog’, voor anderen is het de man die alles verpest heeft, vooral voor de vrouwen.
Er is Paulus inderdaad veel toegedicht. En soms moet je door bepaalde vooroordelen heen om de werkelijke Paulus te ontmoeten, dat wil zeggen de Paulus zoals wij hem kunnen kennen uit de brieven die hij geschreven heeft. En dat zijn er minstens zeven. Daar zit een monument van een brief bij, de brief aan de christenen in Rome, maar ook een héél klein briefje, aan de christen Filemon. Er zijn twee brieven aan de christenen van Korinte: die geven ons een prachtig beeld van hoe het er destijds in een christelijke geloofsgemeenschap aan toe ging. De oudste brief is gericht aan de christenen van Tessalonica, geschreven rond het jaar vijftig. Toen bestond er nog geen evangelie volgens Marcus zowals wij dat kennen, laat staan een van de andere evangelies. Via de brieven van Paulus kunnen we dan ook heel ver teruggaan in de geschiedenis, het zijn de oudste geschreven christelijke documenten.
Paulus heeft Jezus hoogstwaarschijnlijk niet in levende lijve gekend, al had dat wel gekund. Maar we horen hem daarover niets zeggen. En toch noemt hij zichzelf ‘apostel’, en plaatst hij zich daarmee op dezelfde hoogte als de andere apostelen die ooggetuigen waren geweest. Zijn getuigenis over Jezus als de messias, de ‘gezalfde’ (‘de christus’), acht hij evenveel waard als het getuigenis van de anderen die met Hem gegeten en gedronken hebben. Want, zegt Paulus, ook ik heb de Heer gezien. In de brief aan de christenen in Korinte formuleert hij het zo:
‘Ik zou zelf niet vrij zijn? Ik zou geen apostel zijn? Maar heb ik dan niet Jezus, onze Heer, gezien?’ (9:1)
Of, even later in diezelfde brief:
‘Pas op het laatst is hij ook aan mij verschenen, aan het misbaksel dat ik was. Want ik ben de minste van de apostelen.’ (15:8-9).
Maar juist omdat Paulus niet tot de kring van de apostelen behoorde, had hij het lastiger om zich te legitimeren. ‘Paulus, blaas eens niet zo hoog van de toren!’ – hij moet het regelmatig gehoord hebben. En zo vreemd was dat nu ook weer niet, want was Paulus niet ooit een vuile heksenjager geweest, op christenen …?
PAULUS CHRISTENHATER
De biografie van Paulus is inderdaad niet al te fraai. Althans niet dat gedeelte van zijn leven dat onmiddellijk voorafging aan zijn bekering tot Jezus als de door God aangestelde Heer. Paulus had ooit christenen vervolgd. En dat ging er ruig aan toe. Hij had ervoor gezorgd dat hij van de Joodse overheid speciale machtigingsbrieven in zijn bezit kreeg waarmee hij christenen kon opsporen en laten arresteren. En volgens de schrijver Lucas was hij kroongetuige van de moord op Stefanus, een evangelist van het eerste uur (Handelingen 6:5-8). Stefanus was in zijn prediking namelijk een harde criticus van bepaalde leidinggevende Joden die volgens hem door hun levenswijze de wet – de heilige wet van Mozes – verkrachtten en vernietigden. Zij zouden zelfs niets begrepen hebben van waar het in die wet om te doen is en er, gegeven het feit van de dood van Jezus, eenvoudigweg helemaal niet naar hebben geleefd (Handelingen 7:52-53). Dat waren beschuldigingen die Paulus zich rechtstreeks aantrok, want de wet was alles voor hem. Paulus behoorde namelijk tot de vooral uit leken bestaande beweging van Farizeeën, en onder hen was hij niet de eerste de beste. Bovendien had Paulus een fanatieke aard: een niet te stuiten karakter, onstuimig en overmoedig.
LEERLING VAN GAMALIËL
Paulus was inderdaad niet zo maar iemand. Hij was afkomstig uit de stad Tarsus, in Cilicië, uit een vooraanstaande Joodse familie. Zijn vader was Romeins burger, met alle rechten die daar destijds aan verbonden waren. Het was ongetwijfeld een vrome Joodse familie, want Paulus kreeg de mogelijkheden om te gaan studeren in Jerzualem, bij de grote geleerde Gamaliël (Handelingen 22:3). Gamaliël was een schriftgeleerde in de traditie van de Farizeeën, hij was een kleinzoon van Hillel. Bij hem werd Paulus ingewijd in de geheimen van de Heilige Schrift, hij leerde de teksten grondig te bestuderen en ze ook volgens bepaalde regels te interpreteren. Dankzij Gamaliël werd ook Paulus een groot schriftgeleerde. De tora was de heilige grond waarop hij stond, en hij leerde hoe het mogelijk was om de wet van Mozes ook in nieuwe omstandigheden stipt na te leven. Voor hem was de wet een bron van leven, een onuitputtelijke rijkdom, en het leven volgens de wet was een manier om de God van Israël in alles te dienen en trouw te blijven.
De evangelist Stefanus was in een heel andere Joodse traditie grootgebracht. Stefanus bleek erg kritisch te zijn ten aanzien van de structuren en instituties van Israël, ten aanzien van de tempelcultus, de omgang met de wet, het hogepriesterlijke gezag. Maar er was natuurlijk meer: deze Stefanus was een aanhanger van de Jezusbeweging, een gevaarlijke beweging in Paulus’ ogen. Jezus leek alles onderuit te halen wat voor vrome Joden heilig was, en Stefanus was duidelijk met eenzelfde virus besmet. Een regelrechte godslasteraar was hij in Paulus’ ogen, en wie God lastert zal de gevolgen van zijn zonde dragen: de dood.
Stefanus werd gestenigd, een afschuwelijke praktijk, al is de strafoplegging afgaande op het verslag van Lucas niet overeenkomstig de normale juridische procedure verlopen. Het is eerder een spontane raid op Stefanus die uitdraait op een steniging. Het blijft even afschuwelijk. En Paulus was kroongetuige: ‘Ze dreven hem de stad uit om hem te stenigen. De getuigen gaven hun mantel in bewaring bij een jongeman die Saulus heette.’ (Handelingen 7:58)
Zo’n verleden blijft je natuurlijk achtervolgen. Geen wonder dat iedereen Paulus wantrouwde, toen hij op een dag verklaarde dat hij christen was geworden! Lucas schrijft dat ze in Jeruzalem bang van hem waren ‘omdat ze niet geloofden dat ook hij een leerling was geworden’ (Handelingen 9:26). En Paulus zelf besefte het ook maar al te goed: zijn bekering tot Jezus had niets van doen met zijn eigen moraliteit. Wat was het dan wel? Pure, ontzagwekkende genade. Paulus verklaarde: Hij heeft me gegrepen! (Filippenzen 3:12) Een misbaksel, en toch uitverkoren (Galaten 1:15)
ANDERS GAAN DENKEN
De ommekeer van Paulus was totaal. In Handelingen wordt het verhaal dat deze gebeurtenis beschrijft, niet voor niets tot driemaal toe verteld. Het is de ervaring van iemand die opnieuw moet leren kijken! (Handelingen 9:8-9) In het licht van de zelfopenbaring van Christus wordt alles anders. De geleerde en zelfgenoegzame Paulus moet opnieuw leerling worden, maar dan op een totaal andere manier. Een pijnlijke manier. Drie jaar lang gaat hij door dit leerproces, en al die tijd komt hij niet in Jeruzalem (Galaten 1:17-18).
In de brief aan de christenen van Filippi beschrijft Paulus wat deze ommekeer concreet voor hem betekende. Alles achterlaten, je nergens meer op kunnen beroepen, je totaal arm weten, terwijl je kort daarvoor er nog aan dacht hoe rijk je was. Alles verliezen! En Christus winnen … De beschrijving is ongemeen beklijvend:
‘Voor het overige, broeders en zusters, laat de Heer uw vreugde blijven. Ik heb er geen moeite mee te herhalen wat ik u al geschreven heb; het is voor uw eigen bestwil. 2 Pas op voor die honden met hun kwalijke praktijken, pas op voor die versnijdenis van ze! 3 Wij zijn het die besneden zijn, wij verrichten onze dienst door de Geest van God en laten ons voorstaan op Christus Jezus, niet op onszelf, 4 hoewel ik redenen genoeg zou hebben om op mezelf te vertrouwen. Als anderen menen dat te kunnen doen, dan kan ik dat zeker. 5 Ik werd besneden toen ik acht dagen oud was en behoor tot het volk van Israël, tot de stam Benjamin, ik ben een geboren Hebreeër met de wetsopvatting van een Farizeeër 6 en heb de gemeente fanatiek vervolgd. Aan wat er in de wet over gerechtigheid staat, voldeed ik volledig. 7 Maar wat voor mij winst was, ben ik omwille van Christus als verlies gaan beschouwen. 8 Sterker nog, alles beschouw ik als verlies. Het kennen van Christus Jezus, mijn Heer, overtreft immers alles. Omwille van hem heb ik alles prijsgegeven; ik heb alles als afval weggegooid. Ik wilde Christus winnen 9 en één met hem zijn – niet door mijn eigen rechtvaardigheid omdat ik de wet naleef, maar door die van God, de rechtvaardigheid die er is door het geloof in Christus. 10 Ik wil Christus kennen en de kracht van zijn opstanding ervaren, ik wil delen in zijn lijden en aan hem gelijk worden in zijn dood, 11 in de hoop misschien ook zelf uit de dood op te staan.’
Paulus kent zichzelf goed genoeg. Hij heeft weet van zijn verleden en ontkent het niet (‘ik heb de gemeente fanatiek vervolgd’), maar hij heeft ook weet van al datgene wat hem groot heeft gemaakt: zijn opleiding bij Gamaliël, zijn prestige als Farizeeër, zijn afkomst en afstamming… Ook dankzij deze voorgeschiedenis is hij wie hij nu is, en hij kan de verworven talenten inzetten voor zijn kerkstichtend werk. En toch verbleekt dit alles bij wat hem in Jezus is overkomen, of meer: dat alles is niet echt van tel, hij wil zich nergens op beroemen, want de ontmoeting met Christus heeft heel die vertrouwde wereld compleet door elkaar geschud. ‘Ik heb alles als afval weggegooid’, zegt Paulus met een retorische ondertoon. Juist omdat hij van binnen heeft ervaren dat zich beroemen op eigen rechtvaardigheid niet meer kan, nooit meer kan, en dat de rechtvaardiging van onszelf alleen in het geloof in Christus gelegen is. De laatste zin van het citaat is werkelijk visionair en geladen met een bijna onuitspreekbare intensiteit: ‘Ik wil Christus kennen en de kracht van zijn opstanding ervaren, ik wil delen in zijn lijden en aan hem gelijk worden in zijn dood, in de hoop misschien ook zelf uit de dood op te staan.’ Paulus – ‘de kleine’: een onwaarschijnlijk groot mens die durfde te leven, volop.
Jean Bastiaens
Wat ik ook had teruggevonden, is dat ze een paulusjaar hebben ingeroepen (2008-2009) Op kerknet kan je echt ongelofelijk informatie vinden met betrekking tot Paulus... Zeker eens de moeite om te gaan kijken. Je kan daar invalshoeken terugvinden die betrekking hebben met uitspraken van de paus, binnen de kunst, liturgische vieringen, Kardinaal Danneels over Paulus... Dus zeker eens de moeite om te gaan kijken.
Paulus is iemand waar je zeker naar kunt opkijken. Dat is een persoon die durfde zich open te stellen voor iets anders, en dus ook volledig is omgedraaid... Wetende dat hij ook de eerste was die aan niet-joden ging vertellen over Christus.. Dankzij hem praten wij hier, nog altijd over Jezus, zonder hem was het misschien niet tot bij ons geraakt. Dus wij kunnen alleen maar dankbaar zijn. Je merkt wel heel duidelijk in zijn verhaal dat door zijn opstandigheid dat hij werd vermoord.. In deze tijd kan je dat op hetzelfde vergelijken, alleen niet zo letterlijk, als je hier iets zegt wat niet past binnen onze cultuur word je daar voor afgerekend - met de mond te snoeren.. Ik vind dat als iedereen een beetje Paulus in zich heeft, dat wij kunnen streven naar een betere wereld, met meer rechtvaardigheid!
Lang leven Paulus!!
Geen opmerkingen:
Een reactie posten